Yapay zekada kâr payı yüzde 70'e yaklaşırken emeğin payı yüzde 14'te kaldı!
Yapay zeka teknolojilerinin üretimi dünyanın farklı ülkelerine yayılırken ekonomik kazancın büyük bölümü teknoloji şirketlerinde toplanıyor. Birleşmiş Milletlerin gelişmiş bir yapay zeka sunucusu üzerinden yaptığı analize göre, izlenebilen katma değerin yüzde 68'ini vergi sonrası kâr oluştururken çalışanların toplam payı yüzde 14,2'de kaldı.
Yapay zeka yatırımları küresel ticaretin büyümesinde önemli rol oynarken üretimden elde edilen gelirin dağılımında büyük farklılıklar ortaya çıkıyor.
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Kuruluşunun (UNCTAD) analizine göre, yapay zeka donanımlarının ham madde temininden montajına kadar uzanan üretim süreci birçok ülkeyi kapsıyor. Ancak ekonomik getirinin önemli bölümü teknoloji tasarımı ve fikri mülkiyet üzerinde kontrol sahibi şirketlerde yoğunlaşıyor.
3,3 milyon dolarlık sunucuda kazanç nasıl dağılıyor?
UNCTAD, yaklaşık 3,3 milyon dolar değerindeki NVIDIA GB200 NVL72 yapay zeka sunucu sisteminin üretim zincirini inceledi. Analizde, toplam katma değerin yüzde 87'sinden fazlasına karşılık gelen yaklaşık 2,92 milyon dolarlık bölümün dağılımı takip edilebildi.
Bu tutarın yüzde 68'ini faaliyet giderleri ve kurumlar vergisi sonrasında elde edilen kâr oluşturdu. Kârın büyük bölümünün ise sistemde kullanılan gelişmiş çipleri tasarlayan NVIDIA'ya yöneldiği belirtildi. Doğrudan üretimde çalışanların payı yüzde 4,3, mühendis ve yöneticiler gibi üretim dışı çalışanların payı ise yüzde 9,9 oldu. Böylece çalışanların toplam payı yüzde 14,2'de kaldı.
Ham maddelerin payı yalnızca yüzde 0,2
Yapay zeka sunucularının üretiminde kullanılan bakır gibi ham maddeler Şili ve Peru'dan sağlanırken yarı iletken üretiminde Güney Kore ve Tayvan öne çıkıyor.
Montaj faaliyetleri ise Tayvan, Meksika, ABD ve Malezya gibi ülkelerde gerçekleştiriliyor. Ancak UNCTAD'ın atıfta bulunduğu araştırmaya göre, incelenen sunucuda kullanılan silikon, bakır ve kalayın toplam değeri nihai satış fiyatının yalnızca yüzde 0,2'sine karşılık geliyor. Bu durum, ham madde sağlayan ülkelerin yapay zeka yatırımlarındaki büyümeden yararlansa da nihai ürünün değerinden sınırlı pay alabildiğini gösteriyor.
Yapay zeka küresel ticaretin büyümesini sürüklüyor
Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) verilerine göre çipler ve sunucular dahil yapay zekayı mümkün kılan teknoloji ürünleri, 2025'te küresel mal ticaretinin yaklaşık altıda birini oluşturdu. Aynı ürünler, küresel mal ticaretindeki değer bazlı büyümenin yüzde 42'sini sağladı.
UNCTAD, gelişmekte olan ülkelerin bu büyümeden daha fazla yararlanabilmesi için yalnızca yabancı yatırım çekmesinin yeterli olmadığını vurguladı.
Kuruluşa göre yerel tedarikçilerin güçlendirilmesi, nitelikli iş gücünün geliştirilmesi ve yüksek katma değerli üretime geçiş, ekonomik kazançtan alınan payı artırmada belirleyici olacak.
