Bankacılık sektörünün toplam kredi genişlemesi, yılın ilk çeyreğinde enflasyonun altında kalırken, yurttaşların kredi kartlarıyla yaptıkları “taksitli” alışverişler başta bireysel borçlanma reel olarak da hızla büyümeye devam etti.
Tüketici kredileri ile kredi kartı borçlarından oluşan bireysel borçların toplam hacmi 1,8 trilyon lirayı aşarak, bankacılık sektörü toplam kredi hacminin beşte birinden fazla bir büyüklüğe ulaştı.
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) bankacılık sektörü kredilerine ilişkin verileri, bireysel kredi kartı kullanımındaki artışın hızlanarak sürdüğünü ortaya koydu. Toplam kredi kartı sayısının 100 milyona ulaştığı 2022 sonunda toplam 452,5 milyar lira olan bireysel kredi kartı borç bakiyesi, üç ayda cari olarak yüzde 27,5 oranında net 124,5 milyar lira artarak, 577 milyar liraya ulaştı.
TÜFE bazında yüzde 12,52 olan üç aylık enflasyonla indirgendiğinde, bu dönemde taksitli kart borçlarının yüzde 16,7, peşin kart harcamaları kaynaklı borcun yüzde 10,1, toplam bireysel kart borçlarının yüzde 13,3 oranında reel artış kaydettiği belirlendi.
BDDK verileri, son bir yılda yurttaşların özellikle taksitli alışverişler yoluyla olmak üzere kredi kartları ile yaptıkları bireysel borçlanmada adeta patlama yaşandığına işaret ediyor.
Bu dönemde özellikle taksitli kart borçları cari olarak yüzde 211,1, reel olarak yüzde 106,7 ile rekor bir büyüme kaydetti. Taksitsiz/peşin yapılan harcamalar kaynaklı kart borçları da son bir yılda cari olarak yüzde 104,2, reel olarak yüzde 35,7 artış gösterdi.
Dayanıklı tüketim malları, yarı dayanıklı tüketim malları ile evlilik, eğitim ve sağlık gibi gereksinimlerin finansmanı için gerçek kişi tüketicilere kullandırılan “ihtiyaç” kredilerinin hacmi ise cari olarak yüzde 20,9, reel olarak yüzde 7,4 arttı. Buna göre yurttaşlar ihtiyaç kredisi kullanımından daha fazla kredi kartı ile borçlanmayı tercih etti. Toplam hacimde küçük paya sahip olan taşıt kredileri ise son bir yılda cari olarak yüzde 29,8, reel olarak yüzde 15,4 büyüdü.
Bu gelişmelerle; tüketici kredileri ve bireysel kredi kartı borçları toplamından oluşan toplam bireysel borç bakiyesi, ilk üç ayda yüzde 20,3 oranında 312,2 milyar lira büyüyerek 1 trilyon 849,2 milyar liraya ulaştı.
Bireysel borç bakiyesinde son bir yıldaki artış ise yüzde 78,3 oranında net 812 milyar liraya ulaştı. Enflasyondan arındırıldığında söz konusu borçların reel olarak bu yıl ilk çeyrekte yüzde 6,9, son bir yılda yüzde 18,5 arttığı belirlendi.
Bankacılık sektörünün, ticari işletmeler veya gerçek kişilerin mesleki veya ticari faaliyetleri ile ilgili kredilere ile işletmeler adına alınan kurumsal kredi kartları ile yapılan harcamalara ilişkin alacak bakiyesini gösteren ve toplamda en büyük paya sahip olan ticari ve diğer kredilerin hacmi ise ocak-mart döneminde yüzde 10,4’le enflasyonun altında bir cari artışla 6 trilyon 667,3 milyar lira oldu.
Enflasyondan arındırıldığında söz konusu kredi hacminin reel olarak yüzde 1,9 daraldığı belirlendi. Bu krediler son bir yılda da yüzde 49,4’le enflasyondan daha düşük bir artış gösterdiği için reel olarak yüzde 0,7 daraldı.
Bireysel borçlanmadaki hızlı artışa karşılık, büyük bölümü oluşturan ticari ve diğer kredilerdeki yavaşlamaya bağlı olarak bankacılık sektörünün toplam kredi hacminde ilk çeyrek artışı yüzde 12,4’le enflasyonun altında kaldı. Buna göre toplam kredi hacmi reel bazda yüzde 0,1 daraldı. Mart sonunda 8 trilyon 516,5 milyar lira olan toplam kredi hacmi, son bir yılda ise cari olarak yüzde 54,9 oranında bir genişleme kaydetti ve reel bazda sadece yüzde 2,9 genişlemiş oldu.
Toplam kredi hacmi içinde bireysel borçların bir yıl önce yüzde 18,9 ve 2022 sonunda 20,3 olan payı, Mart 2023 sonu itibarıyla yüzde 21,7’ye yükseldi. Başka deyişle imalat veya ticaret yapan, hizmet üreten reel kesimin toplam pastadan doğrudan aldığı pay gerilerken, tüketime aktarılan kaynağın payı arttı.